چک یکی از اسناد‌ تجاری است که در بیشتر معاملات میان دو یا چند طرف مورد استفاده قرار می‌گیرد‌. چک وسیله‌ای برای جایگزینی پرداخت‌های نقدی است تا افراد در معاملات روزانه خود، به جای پول نقد، از چک استفاده کنند. هرگاه چک صادر میگردد صادر کننده چک باید به مسیزان مبلغ چک در حساب بانکی خود موجودی داشته باشد و به جای تامین پول از بانک و پرداخت آن به طرف مقابل، مبادرت به صدور چک نماید. چنانچه در تاریخ سررسید چک، موجودی حساب صادرکننده کافی نباشد، به تقاضای دارنده، چک برگشت خورده و گواهی عدم پرداخت صادر می‌شود. زمانی که صادرکننده چک پس از صدور چک، فوت نماید، در اینصورت تکلیف دارنده چک چه میشود؟ در این مقاله که توسط تیم حقوقی سجاوا تنظیم شده است، سعی می‌گردد به تفصیل در خصوص نحوه مطالبه وجه چک در صورت فوت صادرکننده آن پرداخته شود.

نحوه مطالبه وجه چک در صورت فوت صادرکننده آن چیست؟

اگر صادر کننده چک قبل از وصول وجه چک فوت کند، در اینصو رت دو حالت برای شما پیشآمد میشود:

در حالت اول ورثه فرد متوفی میتواند به بانک مراجعه و فوت او را اعلام کنند. در اینصورت تمامی حساب‌های فرد صادر کننده چک مسدود می‌شود و امکان نقد کردن وجه چک برای شما (طلبکار) امکان ندارد‌. به عبارت دیگر یعنی چک قابل پرداخت نبوده و موجودی حساب آن نیز به ورثه تعلق می‌گیرد.

در حالت دوم اگر بانک از فوت صاحب چک مطلع نباشد، حساب او را مسدود نمی‌کند. در اینصورت می‌توانید بصورت عادی و روال وجه چک خود را نقد نمائید.

از آنجایی که صادر کننده چک قبل از فوت خود با رضایت کامل چک را در اختیار طلبکارقرار داده است، بانک تنها پس از حصر وراثت، تعیین ورثه و بررسی اموال فرد متوفی می‌تواند نسبت به پرداخت چک به طلبکار اقدام کند .

با توجه به ماده ۲۳۱ قانون امور حسبی بدهی‌های مدت‌دار، حتی اگر مدت زمان تاریخ انقضای چک برای بعد از زمان فرد متوفی باشد، بانک باید وجه چک را به روز و حال کرده و آن را به شخص دارنده چک پرداخت نماید. با توجه به ماده ۳۱۱ قانون تجارت، بانک‌ها موظف هستند در صورت وجود موجودی در حساب متوفی وجه چک صادر شده را به شخص دارنده پرداخت نمایند.

فرضی کنیم شخصی پس از صدور چک فوت نماید، علی‌الاصول با توجه به قوانین موجود مخصوصاً ماده 231 قانون امور حسبی که بموجب آن تمامی دیون مؤجل صادرکننده چک پس از فوت او حال می‌شوند، بر این اساس پس از فوت صادرکننده چک نیز تاریخ درج گردیده در چک، حال محسوب شده و بانک موظف است در صورت داشتن موجودی، اقدام به پرداخت وجه چک نماید و نمی‌تواند از انجام این کار امتناع نماید.

همانطور که اشاره شد، در صورت مسدودی حساب فرد متوفی، امکان برداشت پول از حساب‌های او وجود ندارد چرا که تمامی حساب‌ها مسدود و غیر قابل برداشت می‌شوند. در اینصورت چه باید کرد؟ در ادامه این مقاله نحوه مطالبه وجه چک از ورثه متوفی را مفصل توضیح خواهیم داد.

وصول چک بعد از فوت صادرکننده چک مستند به موارد تصریح شده در قوانین تجارت و امور حسبی، بدون مراجعه به دادگاه امکان‌پذیر می‌باشد اما در رویه بانکها، معمولاً بانک از پرداخت وجه چکی که تاریخ آن برای بعد از زمان فوت صادرکننده است، خودداری می‌نمایند. در این شرایط به دارنده سفارش می‌شود که جهت مطالبه وجه چک طرح دعوا نموده و به همراه دادخواست، تقاضای صدور تامین خواسته و توقیف وجه چک در بانک را نیز بنماید تا از این طریق سریعتر به حقوق خود برسد. جهت طرح دعوای مطالبه وجه چک علیه ورثه صادرکننده، دارنده چک باید ابتدا از طریق سازمان ثبت احوال کشور اقدام به اخذ گواهی انحصار وراثت نماید. لازم به ذکر است که طبق بند «ث» ماده 113 قانون برنامه هفتم توسعه مصوب 1403 و آیین‌نامه اجرایی بند (ث) ماده (۱۱۳) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران مصوب 28-12-1403 (موضوع صدور گواهی انحصار وراثت توسط سازمان ثبت احوال کشور)، صدور گواهی حصر وراثت بر عهده اداره ثبت احوال قرار گرفته است. شایان ذکر است که مطابق با آیین‌نامه فوق، صدور گواهی حصر وراثت (انحصار وراثت) منوط به درخواست یا تقدیم دادخواست از جانب ذی‌نفع نبوده و دولت (سازمان ثبت احوال) مکلف است که رأساً نسبت به صدور گواهی حصر وراثت مبادرت نماید. مرجع صدور گواهی حصر وراثت، سازمان ثبت احوال است و گواهی حصر وراثت صادره، ظرف مهلت 10 روز قابل اعتراض در هیات حل اختلاف موضوع ماده 3 قانون ثبت احوال و سپس ظرف مهلت 20 روز قابل اعتراض در دادگاه صلح می‌باشد. رای دادگاه صلح در مقام رسیدگی به اعتراض، قطعی است. دادخواست مطالبه وجه چک (در فرض فوت صادرکننده چک) حتما باید به طرفیت کلیه ورثه صادرکننده در دادگاه حقوقی اقامه گردد.

آیا دریافت خسارت تاخیر تادیه در صورت فوت صادرکننده چک امکان دارد؟

در شرایطی که مدیون صادرکننده چک، پس از صدور چک فوت کند آیا مانند بقیه چک‌ها میتوان خسارت تاخیر تادیه دریافت کرد یا خیر؟ با توجه به قوانین و مقررات موجود می‌توان اینگونه بیان نمود که با وقوع حادثه قاهره که همان فوت صادر کننده چک است، مطالبه خسارت تاخیر تادیه امکان ندارد. با توجه به ماده 522 قانون آیین دادرسی مدنی یکی از شرایط لازم جهت مطالبه خسارت تاخیر تادیه، اینست که شخص از پرداخت وجه چک خودداری نماید، فلذا با فوت صادرکننده چک مطالبه خسارت تاخیر تادیه از تاریخ فوت منتفی می‌گردد مگر آنکه وراث او از پرداخت آن از محل ماترک یا به میزان سهم‌الارث دریافتی خود امتناع نمایند که در این مورد، مشمول حکم ماده فوق‌الاشاره خواهد شد.

عمده دلیل توقف جریان خسارت تاخیر تادیه در صورت فوت مدیون این است که خسارت تاخیر تادیه نتیجه سهل‌انگاری و مسامحه مدیون چک در تادیه دیون است. ولیکن سهل‌انگاری مدیون نسبت به وراث او علی‌الاصول قابل انتساب نیست چرا که هرچند که خود مورث یعنی مدیون اصلی مدیونی خود را قبول داشته است اما ممکن است وراث، اطلاعی بر مدیونی مورث خود نداشته باشند و در نتیجه مرتکب تقصیر و کوتاهی نشده‌اند که بتوان از ایشان خسارت تاخیر تادیه مطالبه نمود.

چک تا چند سال اعتبار دارد؟

شایسته است به مدت زمان و یا تاریخ انقضای چک خود توجه نمائید تا در زمان مقرر نسبت به دریافت وجه خود اقدام نمائید. اگر بنا به دلائلی، مانند عدم وجود موجودی در حساب فرد صادر کننده چک یا فوت او، چک در زمان مقرر پرداخت نشود، برگشت خورده و شما می‌توانید از طریق دادخواست وجه خود را دریافت کنید.

به یاد داشته باشید که اگر بعد از ۵ سال از تاریخ صدور دادخواست خود نسبت به دریافت مطالبه وجه پیگیری لازم را انجام ندهید، پرونده شما دیگر در مراجع قانونی قابل بررسی نمی‌باشد. شما می‌توانید پس از ۵ سال وجه چک خود را نقد کرده و آن را دریافت کنید اما تضمینی برای وصول آن نخواهد بود.

نحوه طرح دعوای ابطال اجراییه چک چگونه است؟

مستندات قانونی در خصوص مطالبه وجه چک در صورت فوت صادرکننده آن

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه

شماره نظریه: 7/1400/1001 شماره پرونده: 1400-88-1001 ح تاریخ نظریه: 1400/12/04

در صورت فوت صادرکننده چک، آیا صدور اجرائیه علیه وراث صادرکننده چک بر اساس ماده 23 قانون صدور چک (اصلاحی 1397) امکان‌پذیر است؟

در فرض سؤال که صادرکننده چک فوت کرده است، مستفاد از مواد 2 و 10 قانون اجرای احکام مدنی مصوب 1356 و اطلاق عبارت «اگر صادرکننده یا قائم‌مقام قانونی او ...» مذکور در ماده 23 قانون اصلاح قانون صدور چک مصوب 1397، آن است که صدور اجرائیه علیه وراث صادرکننده یا صاحب حساب بلامانع است؛ بدیهی است در اجرای مفاد اجرائیه علیه ورثه متوفی، رعایت مواد 226، 249 و 250 قانون امور حسبی مصوب 1319 الزامی است.

صورت‌جلسه نشست قضائی استان تهران/ شهر تهران مورخ 1398/02/16

دارنده حساب (صادرکننده چک) حدود هجده سال قبل فوت نموده و خواهان به طرفیت وراث طرح دعوی کرده است. نظر به اینکه چک مذکور فاقد امضاء است و منقش به اثر انگشت و مهر متوفی می‌باشد (با فرض اصالت مهر و اثر انگشت) آیا با وصف عدم امضاء، صدور چک محقق شده و سند تجاری محسوب می‌شود و خواهان می‌تواند از مزایای سند تجاری بهره‌مند گردد؟ اگر بگوییم که سند تجاری نیست آیا دارنده با توجه به اینکه چک در وجه حامل صادر شده می‌تواند به عنوان سند عادی وجه آن را مطالبه کند؟

نظر هیئت عالی

اولاً مطابق ماده 311 قانون تجارت، صدور چک با امضاء صاحب حساب محقق می‌شود و به عنوان سند تجاری قابل پذیرش نیست. ثانیاً چک مذکور به عنوان سند عادی تلقی و دارنده می‌تواند به طرفیت قائم‌مقام قانونی که همان وراث صاحب‌حساب هستند اقامه دعوی نماید.

نمونه دادخواست مطالبه وجه چک از ورثه

تعیین خواسته: خواسته یا مطالعه به مبلغ ....... ریال بابت وجه یک فقره چک به شماره ........ مورخ ....... عهده بانک ....... با احتساب خسارات ناشی از تاخیر در تادیه و ناشی از دادرسی.

دلائل و منضمات: وکالتنامه پیوست به تمبر مالیاتی / فتوکپی مصدق چک شماره ...... مورخ .........

شرح دادخواست

ریاست محترم دادگستری.......

با سلام

احتراماً، با اجازه و اختیار مطابق با یک برگ وکالتنامه پیوست به تمبر مالیاتی به وکالت از ناحیه خواهان با مشخصات و محل اقامت مرقوم خاطر عالی را مستحضر می‌دارد:

۱. مورث خواندگان محترم به عنوان صادر کننده یک فقره چک به شماره ....... به تاریخ ...... به مبلغ ...... ریال عهده بانک ....... به موکل مدیون و بدهکار بوده که در تاریخ ........ به رحمت ایزدی پیوسته است.

۲. چک یاد شده پس از فوت مشارالیه به بانک محال علیه ارائه و به علت عدم انطباق تاریخ برگشت خورده است.

۳. به موجب مستفاد از قانون مدنی: دیون متوفی بعد از فوت او حال می‌شود و علت این امر آن است که هرگاه دین موجل متوفی بدون آنکه حال شود به ترکه او تعلق گیرد، مستلزم آن خواهد بود که ورثه نتواند در ترکه تصرفی بنماید تا موعد تادیه دین موجل برسد.

۴. با وصف فوق نظر به اینکه طلب موکل موجل بوده و با فوت صادر کننده چک‌ حال گردیده، خواندگان به عنوان وراث قانونی مکلف به پرداخت وجه چک در حق موکل می‌باشند.

بنا به مراتب فوق و مطالب معنونه و استناد به ماده ۲۳۱ از قانون امور حسبی و مواد ۸۶۹ قانون مدنی و ۱۹۸ و ۵۱۹ قانون آیین دادرسی مدنی، رسیدگی و استماع خواسته و در ما نحن فیه صدور حکم به شرح ستون خواسته از محضر آن دادگاه محترم مورد استدعاست.

اگر گیرنده چک فوت کند راهکار چیست؟

یکی از مهمترین سوالاتی که در خصوص این موضوع به ذهن خطور میکند اینست که حال اگر فرد گیرنده چک فوت کند چگونه می‌توان وجه آن را دریافت و نقد کرد؟ در صورتیکه گیرنده چک قبل از دریافت وجه فوت کند، در اینصورت وراث او می‌توانند نسبت به دریافت وجه از ورثه فرد صادر کننده چک اقدام کنند. ولی اگر مبلغ چک قبلاً پرداخت شده و وراث فرد گیرنده چک به اشتباه و عدم اطلاع از اینکه قبلاً وجه چک پرداخت شده، نسبت به دریافت مجدد وجه چک اقدام کنند، وراث فرد صادر کننده می‌توانند نسبت به برگشت وجه اقدام نمایند.

وصول چک سفید امضا بعد از فوت چگونه است؟

در چک سفید امضاء فرد صادر کننده و دریافت کننده چک هر دو به این توافق می‌رسند که فرد دارنده اختیار کامل برای تکمیل مندرجات آن را دارد. اگر پس از دریافت چک سفید امضاء فرد دارنده آن فوت کند، ورثه او می‌توانند به عنوان قائم مقام‌های قانونی نسبت به تکمیل چک سفید امضاء اقدام کنند که از لحاظ قانونی هیچ مانعی نخواهد داشت.

در هنگام تکمیل مندرجات چک سفید امضاء نیازی نیست شخص صادر کننده حتما مطلع باشد. مگر اینکه، مشخص شود تکمیل مندرجات توسط دارنده چک به عنوان وکیل انجام خواهد گرفت. اگر دارنده چک سفید امضاء بعنوان وکیل صادر کننده مشخصات چک را کامل کند، پس از فوت هر یک اعم از صادر کننده و یا دریافت کننده، چک نیز فاقد اعتبار خواهد بود. تشخیص اینکه که آیا دارنده چک سفید امضا، وکیل و یا اصیل است با قاضی پرونده و رسیدگی کننده میباشد.

سخن پایانی

امروزه چک یکی از مهم‌ترین اسناد تجاری محسوب میشود که توجه به پرداخت آن در موعد مقرر اهمیت بسزائی دارد. در برخی موارد ممکن است قبل از سررسید موعد پرداخت وجه چک، صادرکننده آن فوت کند. در این صورت شرایطی پیش می‌آید که در این مقاله شما را با تمامی شرایط و نحوه مطالبه وجه چک در صورت فوت فرد صادرکننده آشنا نمودیم.

نویسنده و تنظیم کننده: مرضیه تدین

جهت دریافت مشاوره تلفنی با شماره 09102054300 تماس حاصل نمائید.

مطالبه وجه چک در صورت فوت صادر کننده آن چگونه است؟