🔵 نظریه مشورتی در مورد مبنای زمانی محاسبه خسارت خودرو پس از گذشت مدت طولانی

اداره کل حقوقی قوه قضائیه در نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۴۶۱ به این پرسش پاسخ داده است که در صورت گذشت مدت زمان طولانی از وقوع تصادف تا طرح دعوا، خسارت خودرو باید بر اساس قیمت روز محاسبه شود یا قیمت زمان وقوع حادثه.

خلاصه نظریه:

اصل کلی: قیمت روز خسارت ملاک محاسبه است.
استثناء: در صورت تأخیر بلاوجه زیان‌دیده، قیمت زمان وقوع حادثه مبنای محاسبه خواهد بود.

دلایل و استدلال حقوقی:

۱. اصل جبران کامل خسارت:
* با استناد به ماده ۳۲۸ قانون مدنی و اصل حاکم بر مسئولیت مدنی، هدف جبران کامل خسارت وارد به زیان‌دیده است.
* برای تحقق این هدف، در صورت گذشت زمان طولانی و افزایش احتمالی قیمت‌ها، محاسبه خسارت بر مبنای قیمت روز ضروری است تا زیان‌دیده به وضعیت قبل از حادثه بازگردد.

۲. استثناء مبتنی بر قاعده اقدام (تأخیر بلاوجه زیان‌دیده):
* این اصل در یک حالت استثناء می‌شود: اگر مرجع رسیدگی‌کننده احراز کند که راننده مقصر (مسئول حادثه) تمام مقدمات لازم برای پرداخت خسارت یا تعمیر خودرو را فراهم کرده، اما زیان‌دیده بدون دلیل موجه (تأخیر بلاوجه) در دریافت خسارت یا اقدام به تعمیر تأخیر کرده است.
* در این حالت، قاعده اقدام حکمفرما شده و خسارت بر اساس قیمت زمان وقوع تصادف محاسبه می‌شود. زیرا افزایش خسارت ناشی از عمل یا ترک فعل خود زیان‌دیده است.

نتیجه‌گیری عملی:

* در اغلب موارد، به ویژه هنگامی که مقصر حادثه در پرداخت یا جبران خسارت تعلل کرده، زیان‌دیده می‌تواند خسارت را بر مبنای قیمت روز مطالبه کند.
* مسئول حادثه (خوانده دعوا) می‌تواند با اثبات این امر که کلیه اقدامات لازم را به موقع انجام داده اما زیان‌دیده خود سبب تأخیر شده است، درخواست کند خسارت بر اساس قیمت زمان وقوع محاسبه شود. اثبات این ادعا بر عهده وی خواهد بود.